آمار

وظیفه اولیه آمار، که صرفاً عبارت از جمع­آوری و نمایش داده­ها بود، کاملاً تغییر کرده است و نقش جدید آن، فراهم آوردن ابزارهایی تحلیلی است که با استفاده از آنها بتوان داده­ها را به­طور مؤثر جمع­آوری کرد و از آنها معانی لازم را بیرون کشیده و تفسیر نمود. با استفاده از مفاهیم و روش­های آماری می­توان از روی نمونه، نتیجه­گیری­های معتبری در مورد جامعه به­عمل آورد. علم آمار در تمام آن دسته از فعالیت های بشری که در آنها، اثبات ادعاها و طبقه بندی اطلاعات مبتنی بر شواهد تجربی است، حضور دارد.

کاربرد روش های آماری در قلمروهای گوناگونی از علوم انسانی، علوم و مهندسی، رشته های علمی جدیدی پدید آورده است ککه در ارتباط متقابل با آمار هستند، نظیر آمار زیستی، روانسنجی، آمار مهندسی، آمار بازرگانی، اقتصادسنجی و جمعیت­شناسی. بعلاوه، علم آمار در رشته­های بسیار دیگری که هنوز از ترکیب آنها با آمار شاخه­هایی با اسامی خاص پدید نیامده، از قبیل علوم سیاسی، هواشناسی و محیط­شناسی، نقش عمده­ای ایفا می­کند.

مفاهیم اساسی و هسته اصلی روش­های آماری، در تمام قلمروهای گوناگون کاربرد آمار، تقریباً یکی است: تفاوتی که وجود دارد آن است که در هر قلمرویی، ممکن است تعدادی از روش­ها نسبت به روش­های دیگر مفیدتر باشند و مورد تأکید بیشتری قرار گیرند. معهذا، مثال­هایی که از دامنه وسیع کاربردهای آمار انتخاب می­شوند، به­علت تشابهات فراوانی که از حیث روش­شناسی دارند، برای ادراک روش­های آماری گوناگون، کاربردهای بالقوه­ی آنها و آسیب­پذیری آنها در برابر استفاده نابجا، مفید می­باشند.

منبع: مفاهیم و روش­های آماری/ تالیف گوری ک. باتاچاریا، ریچارد ا. جانسون؛ ترجمه مرتضی ابن­شهرآشوب، فتاح میکائیلی.- تهران: مرکز نشر دانشگاهی، 1364-1366.

به نام خداوند گسترده مهرِ مهربان

~ *حج * ~

کعبه نزدیک است، سکوت، اندیشه، عشق هر قدم شیفته­تر، هر نفس هراسان­تر، وزن حضور او لحظه به لحظه سنگین­تر، جرأت نمی­کنی که پلک بزنی، نفس در سینه­ات بالا و اندکی به پیش متمایل، همه تن چشم و تو تنها نگاهی دوخته به پیش رویت، مقابلت، قبله!

چه قدر تحمل دیدار سنگین است، دیدار این همه عظمت دشوار است. نشانه­های نازک احساست پرده­های کم جرأت قلبت چگونه می­توانند تاب آورند !

از پیچ و خم­های دره سرازیر می­شوی، از هر پیچی که می­گذری، دلت فرو می­ریزد که: اکنون کعبه!

رَبَّنا تَقَبَّل مِنّا انَّکَ اَنتَ السَمیعُ العَلیم ( سوره بقره آیه 127)

بارالها فرصت دیداری دوباره دِه

به امید تشرف همه مشتاقان به « مهبط وحی، مطاف پاکان و انبیاء و امامان»

عید  سعید قربان مبارک

با افزایش پیچیدگی در بُعد اجتماعی و اقتصادی، وابستگی تصمیم­گیرندگان در اداره­ها و سازمان­های دولتی و بنگاه­های تجاری به آمارها برای تصمیم­گیری افزایش یافته­است. به­همین­دلیل، اداره­ها و مراکز ملی آمار در موقعیتی قرار گرفته­اند که لازم است درباره کیفیت داده­های آماری تولیدی خود جدی باشند. در واقع اداره­های ملی آماری و سازمان­های بین­المللی آماری از اواسط دهه 1980 با توجه بیشتری به مدیریت­کیفیت­داده، به­دلیل متفاوت بودن سطح مورد انتظار کیفیت­آماری گروه­های متفاوت کاربران و تفاوت روش تأمین نیازهای کیفیتی از کشوری به کشور دیگر بر اساس سطح توسعه آماری آن کشورها، جامعه بین­المللی در تعریف جنبه­های نظری ارزیابی کیفیت آماری با مشکل مواجه شده­است.

در سال­های اخیر آمارها بطور گسترده­ای از طرف کاربران مورد استفاده قرار می­گیرند و داده­های آماری با بهترین کیفیت برای آنها اهمیت فراوانی دارد. سازمان­های آماری نیز تلاش می­کنند که داده­های آماری مطابق با نیاز مشتریان تولید کنند. در گذشته مفهوم کیفیت تنها به درستی داده­ها محدود می­شد ولی امروزه کیفیت داده­ها یک مفهوم چند بعدی است و ابعادی چون مرتبط بودن، به­موقع بودن، تفسیرپذیری، در دسترس بودن، و انسجام برای کاربران اهمیت زیادی دارد.سازمان­های آماری برای پاسخ به نیازهای مشتریان و بهبود کیفیت داده­های آماری و خدمات ارائه شده، مدل مدیریت کیفیت کل را در سازمان مستقر می­کنند. در این سازمان­ها باید به­طور مداوم کیفیت داده­های آماری به کاربران گزارش و فرآیند تولید آمارها کنترل شود.

اهداف کیفی، استراتژی­ها و سیاست­های مدیریت کیفیت در تولید آمار

1- تأمین نیازهای آماری مدیریت کیفیت

2- تولید آمارهای بهنگام کیفیت مطلوب در تمام زمینه­ها

3- بکارگیری روش­های نوین در جمع­آوری و تجزیه و تحلیل اطلاعات

4- تمرکز در تولید آمار به روش ثبتی

5- رویکرد پوشش کامل نیازهای آماری

6- بهبود بخشیدن به نظام جمع­آوری داده­ها

7- بکارگیری فناوری اطلاعات در فرآیند تولید و انتشار

8- تولید آمارهای متناسب با نیازهای آمار کاربران (مشتری مداری)

9- توسعه نظارت بر فعالیت­های تولید آمار

10- هماهنگی و همکاری متقابل بین دستگاه­ها در زمینه تولید آمار

کنفرانس تحلیل یافته­های سرشماری 1385

http://www.srtc.ac.ir/acrc

امروزه در ارتباط با حیات اقتصادی یک سازمان یا جامعه و مقابله با زیان­های اقتصادی و اجتماعی ناشی از کیفیت نامرغوب محصولات، راهکار ارتقای بهره­وری از طریق تاکید بر بهبود مستمر کیفیت به­عنوان یکی از کاراترین ابزار توسعه اقتصادی شناخته شده و این مقوله از جایگاه ویژه­ای برخوردار شده است.

در دنیای امروز، همزمان با بهبود و گسترش مزایای فناوری و مبادله اطلاعات و وابستگی روزافزون جامعه بشری به آن، رابطه کیفیت محصولات (کالاها و خدمات) با رفاه بشری روز به­روز گسترش یافته و به­قدری ضروری شده که توسعه مفهوم کیفیت برای ارزیابی، ایجاد، بهبود، و حفظ آن اجتناب­ناپذیر گشته­است.

واژه کیفیت از نظر لغوی از کلمه­های کوآلیتات[1] و کوآلیتاس[2] که خود از واژه یونانی کویوتوس[3] به­معنی "چه نوع" و تات یا تاس[4] که از ریشه لاتینی کویی[5] به معنی "چه کسی" است گرفته­شده­است. از لحاظ ریشه­شناسی لغت در زبان انگلیسی، این واژه معادل عبارت استفهامی چه نوع خصوصیاتی در زبان فارسی است و معادل علمی آن نیز کیفیت[6] است.

در فرهنگ معین، کیفیت با چگونگی و چونی مترادف است و در فرهنگ عمید به معنی حال و چگونگی چیزی است. در فرهنگ وبستر[7] کیفیت به­عنوان درجه­تعالی، درجه­انطباق با استانداردها، نوع ویژگی­های تعالی درونی و ذاتی، برتری در نوع با خصوصیات و صفات ویژه، و صفات مطلوب معنی شده است.

برای درک بهتر واژه کنترل­کیفیت، تعریف جداگانه کلمات کیفیت و کنترل لازم است:

کیفیت یعنی شایستگی جهت استفاده بخصوص و میزانی است که یک محصول انتظارات مصرف­کننده خود را برآورده می­سازد و کنترل به معنی اعمال ضوابط و راهنمایی­ها در مورد کسی یا چیزی جهت اطمینان از کسب نتایج موردنظر می_­باشد. معنی کنترل­کیفیت تعریف جداگانه این دو واژه را در بر می­گیرد. کنترل­کیفیت نباید به کاربرد محدود واژه آن منحصر گردد بلکه باید تمامی فعالیت­های لازم جهت بدست آوردن سطح مطلوبی از درستی و بی­عیبی محصول را شامل شود.

کنترل­کیفیت سیستمی است جهت رسیدن به سطح مطلوبی از کیفیت یک محصول یا یک فرآیند تولید و نگهداری آن با برنامه­ریزی دقیق، استفاده از ماشین­آلات مناسب، بازرسی مستمر و عمل اصلاح­کننده هرگاه که لازم باشد.

از زمانی که انسان توانایی ساخت محصولی را پیدا کرد جهت کنترل­کیفیت آن نیز به تلاش پرداخت. ظرافت، دقت و هنرمندی خاصی که در آثار باستانی و محصولات متعلق به زمان­های نه­چندان دور مشاهده می­شود حکایت از این تلاش دارد. با شروع انقلاب صنعتی در اواسط قرن هجدهم، ماشین­های تولیدی کم­کم جایگزین ابزار و مهارت فردی افراد هنرمند و صنعتگر گردید. با پیدایش روش­های جدید و پیچیده تولید، اشتیاق تولید بیشتر افزایش یافت و بدین­ترتیب نیاز به کنترل کیفیت محصول نهایی نیز ابعاد تازه­ای پیدا نمود.

کنترل کیفیت آماری در دهه 1920 توسط والتر شوهارت از آزمایشگاه­های بل تلفن امریکا پایه­گذاری گردید. وی در یادداشتی در 16 مِی 1924 اولین تصویر نمودارهای کنترل را ترسیم کرد و به بررسی بیشتر این روش در مطالعات بعدی خود پرداخت.

دو همکار شوهارت به نام­های داج و رومیگ نیز کاربرد تئوری آمار را در نمونه­گیری بررسی کردند و نتیجه کار آنان منجر به انتشار جداول معروف بازرسی داج- رومیگ در سال 1944 گردید. مجموعه کارهای شوهارت، داج و رومیگ اساس علمی را تشکیل می دهد که امروزه کنترل­کیفیت آماری خوانده می­شود. این افراد در دهه 1930 با همکاری جامعه امریکایی، کوشش­های خود را برای معرفی روش­های جدید آماری شروع کردند. (نقندریان،1384)

در سال 1950 از تلفیق روش­های نمونه­گیری استاندارد MIL-STD-105D تهیه و منتشر گردید. در سال 1957، استاندارد MIL-STD-414 جداول بازرسی متغیرها منتشر گردید. در انگلستان کنترل کیفیت ­آماری در اوایل پیشرفتی سریع­تر از امریکا داشت. بدنبال سفر شوهارت به لندن در ماه مِی 1932، ایگان اس. پی­یرسون مقاله­ای درباره کاربرد صنعتی آمار در انجمن سلطنتی آمار قرائت کرد. در فاصله کمی بعد از این، انجمن مذکور قسمتی را برای تحقیقات صنعتی و کشاورزی درنظرگرفت و ضمیمه­ای به مجله خود درباره کاربرد این رشته جدید اضافه کرد.

انجمن استانداردهای انگلستان نیز علاقه خود را به روش­های جدید با انتشار کتابی تحت عنوان   «کاربرد روش­های آماری در استاندارد[1] کردن صنایع و کنترل کیفیت» نشان داد. عکس­العمل صنایع انگلستان نسبت به روش­های جدید آماری سریع و همه­جانبه بود، به­طوری که تا سال 1937، در مورد محصولاتی از قبیل ذغال­سنگ، الیاف پنبه، منسوجات پنبه­ای و پشمی، شیشه، لامپ، مصالح ساختمانی و محصولات شیمیایی از روش­های جدید کنترل کیفیت آماری استفاده شد.

از امریکا و انگلستان روش­های کنترل­کیفیت­آماری به سایر کشورها برده شد. تحت راهنمایی­های دکتر ادوارزدمینگ روش­های کنترل­کیفیت­آماری در ژاپن تا سطح بهترین سیستم­های کنترل­کیفیت در جهان توسعه یافت. در اروپا انجمن اروپایی کنترل­کیفیت بوجود آمد. امروزه تقریباً تمام کشورهای صنعتی جهان از روش­های کنترل­کیفیت­آماری استفاده می­کنند.

والتر شوهارت از پایه­گذاران کنترل­کیفیت­آماری در کتاب معروف خود که در سال 1931 با عنوان «کنترل اقتصادی کیفیت محصولات ساخته شده» منتشر شد تعریفی از کیفیت را ارائه می­دهد که سرآغاز مناسب و مطلوبی برای مفهوم کیفیت به­شمار می­آید. وی با اذعان به پیچیدگی مفهوم کیفیت، آن را در دو وجه متمایز عینی و ذهنی مورد بررسی قرار می­دهد. درباره مفهوم کیفیت به وجود دو جنبه مهم "واقعیت" مانند خواص فیزیکی یک محصول، و "عینیت" مانند ادراک و احساس فرد اشاره کرده و ابراز می­دارد که این مفهوم ذهنی کیفیت با مطلوبیت یا ارزش خواص عینی فیزیکی خود آن شی به­طور بسیار نزدیکی در ارتباط است. (بامنی­مقدم،1384)

فلیپ کرازبی (1979) کیفیت را چنین تعریف کرد: «ما باید کیفیت را به­عنوان تطابق با نیازهایی تعریف کنیم که به­طور روشن و بدون هیچ­گونه ابهامی به­صورت مشخصات طراحی(فنی) بیان می­شود و آنگاه از طریق جمع­آوری مستمر داده­ها، میزان تطابق با آن نیازها را مشخص نماییم و نامنطبق­های کشف شده را فاقد کیفیت بخوانیم. بدین طریق مشکلات کیفی به عدم تطابق تبدیل شده و کیفیت به طور عینی قابل تعریف می­شود.» (بامنی مقدم،1384)

جوارن و گرینا (1980) « مناسبت در بکارگیری » را به عنوان تعریف کیفیت بیان کردند. تعریف جوارن و گرینا تاکید می­کند که باید کیفیت توقعات و نیازهای کاربران کالا یا خدمات را تامین نماید. از دیدگاه اجتماعی تعریف ایزو که در آن کیفیت به عنوان « مجموعه وِیژگی هایی که تمامی نیازهای آشکارا یا ضمنی را تامین می­نماید» نام برده می­شود، جزئیات بیشتری را به تعریف جوران وگرینا می­افزاید. (اناری،1384)

گاروین(1984) معتقد بود که اهمیت جنبه خاصی از کیفیت، با ماهیت محصول و نیاز مشتری تغییر می­کند و در نتیجه، معنی خاصی از کیفیت به زمینه به­کارگیری بستگی دارد. (بامنی­مقدم،1384)

دمینگ (1986) مشتری مهم­ترین قسمت یک خط تولید است می­دانست و معتقد بود کیفیت باید بر نیازهای حال و آینده مشتری متمرکز باشد. (بامنی مقدم،1384)

با توجه به این تعاریف نمونه­ای در موضوع کیفیت و تعاریف ارائه شده توسط نظریه­پردازان دیگر، به نظر می­رسد که مفهوم گسترده کیفیت در خشنود بودن و رضایت مشتری میسر است. بر پایه همین برداشت یک تعریف کلی از کیفیت توسط انجمن کیفیت امریکا در سال 1987 به صورت زیر ارائه شده است که همان تعریف مفهوم کیفیت در استانداردهای سری ایزو 9000 می­باشد. آن تعریف کلی از کیفیت عبارت است از:

«کلیه خصوصیات و مشخصاتی از محصول(کالا یا خدمات) که توانایی برآوردن نیازهای لازم و تعیین شده­ای را داشته باشد.» (بامنی مقدم،1384)